Tijd dat de politiek het taboe van herfederalisering van zich afschudt

In het debat over de Belgische overheidsfinanciën komen zorgwekkende cijfers bovendrijven: de federale begroting stevent in 2031 af op een perfecte storm door een rentesneeuwbaleffect op een achtergrond van stijgende kosten in pensioenen, gezondheidszorg en defensie. Verder moet de federale overheid jaarlijks ruim 80 miljard euro doorsluizen naar de deelstaten via de Bijzondere Financieringswet, terwijl ze zelf instaat voor de grootste budgettaire tijdbommen: pensioenen, gezondheidszorg, defensie, justitie en - niet te vergeten - stijgende rentelasten, berekend op 22,5 miljard euro per jaar vanaf 2031.

En alsof dat nog niet genoeg is, heeft België één betaalde politicus per 371 inwoners – het hoogste aantal in heel Europa, en zelfs meer dan in grote landen zoals Frankrijk, Duitsland of Italië. Tijd om de vraag te stellen: is dit wel de meest efficiënte besteding van belastinggeld? Herfederaliseren van kernbevoegdheden, inclusief de bijbehorende budgetten, lijkt in ieder geval een logischere stap dan verdere autonomie voor de deelstaten, die de versnippering en kosten alleen maar verergert.

Naar een nieuwe logica

Ten eerste lost een (zoveelste) splitsing het Belgische probleem niet op; het verplaatst het gewoon. Als je de pensioenlasten splitst is dat nadelig voor Vlaanderen met haar verouderde bevolking. In 2031 is 22% van de Vlamingen ouder dan 67, tegenover 19% voor Wallonië en 15% voor Brussel. En of je nu de schulden splitst op basis van bevolkingsaantal of op basis van het economisch aandeel, voor Vlaanderen maakt dat geen verschil gezien beide 58% bedraagt. Financiële responsabilisering is mooi in theorie, maar in een federaal land blijft het een systeem van communicerende vaten.

Bovendien: als de deelstaten de hefbomen voor groei (bv. onderwijs- en innovatiebeleid) al méér dan dertig jaar in handen hebben, en de productiviteitsgroei nóg steeds ruim onvoldoende is, waarom zou het geven van nog meer bevoegdheden aan diezelfde deelstaten dan de oplossing zijn? “Wat we zelf doen, doen we beter” is al een hele tijd niet veel meer dan een holle slogan.

De olifant in de kamer is echter dat de institutionele versnippering van die hefbomen zélf de groei remt.

Nemen we de reeds gesplitste arbeidsmarkt. De economische realiteit is dat ruim vier op de tien private werknemers aan de slag zijn bij bedrijven die de gewestgrens overstijgen. Als we de regels rond individuele arbeidsrelaties regionaal gaan versnipperen, creëren we een sociaal mijnenveld.

Of neem de gezondheidszorg. Vandaag is de curatieve zorg federaal, maar de preventieve zorg en ouderenzorg door de gemeenschappen georganiseerd. Dit zorgt voor perverse financiële prikkels. Als een gemeenschap investeert in een performant en duur preventiebeleid, draagt het zelf de kosten, terwijl de baten naar de federale sociale zekerheid vloeien. Verder splitsen is ook hier niet het antwoord, want een federaal, geïntegreerd gezondheidsbeleid biedt enorme schaalvoordelen en voorkomt zo dat kostbare middelen verdampen.

Efficientie-overwegingen als leidmotief

De echte intellectuele consensus zou dus moeten gaan over de vraag welke taken we, uit pure efficiëntieoverwegingen, weer centraal moeten organiseren. De vraag moet niet zijn wie bestuurt, maar wat het best werkt voor de mensen. En laat nu, uit verschillende politicologische studies, keer op keer blijken welke richting een overweldigende meerderheid van de Belgen, inclusief de Vlamingen, uit wil: deze van herfederalisering, bijvoorbeeld van de gezondheidszorg.

Het contrast met de huidige politiek is stuitend. Wat ontbreekt, is de bereidheid om de logica zelf om te draaien, namelijk niet langer te vertrekken vanuit een splitsingsmantra dat louter een duur, ideologisch project dient. Dit mantra kost duizenden euro’s extra per jaar aan de burger, en leidt het land aantoonbaar richting faillissement.

Naar een sterke, efficiënte federale staat

Het wordt dus tijd dat de politiek het taboe van herfederalisering van zich afschudt en bevoegdheden waarbij schaalvoordelen het belangrijkst zijn, door het federale bestuursniveau laat organiseren. Dat betekent óók dat de Bijzondere Financieringswet hervormd moet worden, zodat de federale overheid voldoende middelen heeft voor haar kernbevoegdheden zoals justitie, zorg, energie, sociale zekerheid, arbeidsmarkt en defensie.

Het Belgische model is niet te duur omdat de deelstaten nog te weinig autonomie kennen – het is te duur omdat het door de jaren heen te sterk versnipperd is geraakt, terwijl er, aangevuurd door het hierboven aangehaalde splitsingsmantra, manifest onvoldoende is gekeken naar de samenhang, werking en slagkracht van het geheel.

Abraham Lincoln verwoordde het al: een regering moet “of the people, by the people, for the people” zijn. Tijd dus om de logica van de zes vorige staatshervormingen om te draaien. Tijd om te kiezen voor een sterke, efficiënte federale staat die alle Belgen ten goede komt.

For the people

Deze open brief van B Plus verscheen in De Morgen op 10 juni 2026, en werd ondertekend door

Antoine de le Court - advocaat
Benoit Duponcheele - Mentor in Project & Business development
Bernard De Gerlache De Gommery - Doctor in de rechten/ Bedrijfsleider - Belfico
Bertrand Waucquez - burgemeester van Kraainem
Bruno Lequime - AMROD Consult & Development
Charles De Groot - voorzitter L'Unie
Eddy Boutmans - voormalig Senator, voormalig staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking
Emmanuel van Innis - Ere-Voorzitter BECI en stichtend voorzitter Brussels Metropolitan
Frédéric Amez - Assistent UCLouvain Saint-Louis Bruxelles
Freek Louckx - Professor faculteit Rechten UA
Geert Messiaen - Oud-secretaris-generaal Landsbond van Liberale Mutualiteiten
Guy Vanhengel - Gewezen Minister in de Federale, Vlaamse en Brusselse regeringen
Jacques Brotchi - erevoorzitter van de Senaat en professor emeritus neurochirurgie aan de ULB.
Jan Buelens - Professor arbeidsrecht Universiteit Antwerpen
Jean Hermesse - Voormalig Secretaris-Generaal Christelijke Mutualiteiten
Jef Maes - Voormalig federaal secretaris van het ABVV & Auteur van "Onze sociale zekerheid"
Leo De Bock - Mediaproducent
Ludwig Vandenhove - voormalig Senator, burgemeester van Sint-Truiden
Magda Aelvoet - Minister van Staat
Marc Van Ranst - Prof. KU Leuven, viroloog
Mario Van Essche - voorzitter Humanistisch Verbond
Marleen Temmerman - Oud-senator, prof. em. UZ Gent
Mia De Vits - Gewezen Europarlementslid, gewezen voorzitter ABVV
Nadia Nsayi - Politicologe, auteur
Paul Bosmans - voorzitter BE2030
Paul De Grauwe - Oud-senator, professor London School of Economics and Political Science, gewoon hoogleraar emeritus Katholieke Universiteit Leuven
Piet Hoebeke - Decaan van de faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen aan de UGent
Réginald Moreels - Voormalig minister, humanitair arts
Rudy Aernoudt - Hoogleraar UGent – schrijver
Serge Wahis - Advocaat
Steven Weyers - Diensthoofd Vrouwenkliniek UZ Gent
Tim Vandenput - Burgemeester van Hoeilaart
Tom Lanoye - Schrijver
Tony Mary - Bedrijfsleider, bestuurder van vennootschappen
Tony Van de Calseyde - Advocaat, directielid B Plus
Tom Zwaenepoel - arts, voorzitter directiecomité B Plus
Vincent Laborderie - Politicoloog UCLouvain
Vincent Van Maele - Arts
Walter Zinzen - Oud-journalist VRT, columnist