In De Tijd van 31 oktober 2026 waarschuwde Geert Jennes voor een rentesneeuwbal die Vlaanderen een tweede keer zou laten betalen voor de Belgische staatsschuld. B Plus onderschrijft voluit de bezorgdheid over het tekort, de schuld en de dubbele rating downgrade, maar corrigeert de cijfers: de officiële transferstudie in opdracht van de Vlaamse Regering komt uit op een netto-uitstroom van de Vlaamse welvaart drie keer minder dan beweerd, én dalend. Bovendien bestaat er geen enkele officiële regio-rekening die het federale tekort aan "Franstalig België" kan toeschrijven. Wie de begrotingscrisis vandaag ernstig neemt, reduceert haar dus beter niet tot het communautaire — maar behandelt ze als wat ze is: een gedeelde verantwoordelijkheid van heel het land.
Een reël probleem
De woorden van professor Jennes, namelijk dat de rentesneeuwbal Vlaanderen een tweede keer zou doen betalen voor de Belgische staatsschuld, waren nog niet koud of premier Bart De Wever (N-VA) bood zijn ontslag aan bij de koning wegens het niet vinden van een begrotingsakkoord, spijts die opdoemende rentesneeuwbal aan de horizon.
Het kan hierbij geen kwaad zijn terechte waarschuwing te onderstrepen: het Belgische tekort bedroeg 5,2% van het bbp in 2025 - het op twee na hoogste van de EU - en de schuld (108,1%) stijgt volgens het IMF richting 122% in 2031. De rentelast steeg reëel: van €8,6 miljard in 2021 naar €14,5 miljard in 2025. De tienjaarsrente staat genoteerd op 4,39%. Niemand was dan ook verbaasd dat Moody's én S&P de kredietwaardigheid van België in april 2026 reduceerden, waarbij expliciet getwijfeld werd aan de uitvoering van de sanering. De zorg is reëel, "too little too late" is niet zomaar retoriek.
Verder kunnen de harde cijfers omtrent de verschillen in werkzaamheidsgraad - 77,3 procent in Vlaanderen, 67,6 in Wallonië, 64,7 in Brussel - maar moeilijk worden ontkend. Toch kan het geen kwaad enkele bedenkingen te formuleren.
Een vervalste presentatie
Ten eerste worden die cijfers berekend volgens de woonplaats van de werknemer. De honderdduizenden Brusselse jobs van Vlamingen krikken de cijfers van Vlaanderen artificieel op en halen de Brusselse in dezelfde mate neer. Verder vloeit er jaarlijks 20 miljard euro weg uit Brussel richting Vlaanderen en Wallonië. De rijke provincies Waals-Brabant en Luxemburg zitten daarbij net aan de bovenkant - het zijn vooral Luik en Henegouwen die netto-ontvanger zijn.
Ten tweede draagt Wallonië de erfenis van deïndustrialisatie die zich tot vandaag doorzet in meerdere parameters, zoals slechtere huisvesting, instabielere jobs, meer zieken (en dus ziekte-uitval), een hogere onderwijsuitval en een hogere werkloosheidsgraad. Zo’n toestand is ook te zien in andere rust belt regions zoals bijvoorbeeld Noord-Engeland, de voormalige DDR, het Ruhrgebied en Nord-Pas-de-Calais. België is daar zeker geen uitzondering in. Daarenboven kent België het West-Europese sociale zekerheidssysteem. Met als gevolg dat in de werkloosheid en de ziekteverzekering meer uitkeringen naar mensen gaan die veel socio-economische en gezondheidsproblemen kennen. Dit zijn interpersoonlijke transfers. De bijdragen die nodig zijn, worden berekend op de lonen van wie aan het werk is, ongeacht de gesproken moedertaal.
Een gedeelde verantwoordelijkheid
Evengoed voor defensie - en rente - geldt dat er geen officiële regio-rekening van het federale tekort bestaat. Ook dit zijn nationale uitgaven van een nationale entiteit. Elke uitspraak waarbij een bepaalde regio voor een bepaald procent van een tekort verantwoordelijk wordt gesteld, is een eigen reconstructie met verzonnen verdeelsleutels. Er is, met andere woorden, in België geen apart systeem ontworpen om Vlaams geld naar Franstaligen te versluizen, die dan nog eens "willens en wetens op de rem staan". De federale schuld is bovendien gebouwd door álle regeringen sinds de jaren 1970, met de meest recente uitschieters het redden van de banken in 2008, de kosten van Covid-19 pandemie, het stutten van de energieprijzen… telkens mét Vlaamse partijen in de regeringscoalitie, en meestal met een Vlaamse eerste minister.
De mythe van de transferts
Tenslotte dient ook een belangrijk vraagteken te worden geplaatst bij de berekening dat Vlaanderen jarenlang 7 tot 8 procent van zijn welvaart, via de staatsschuld, overmaakte aan Franstaligen die kennelijk ver boven hun stand leven. De transferstudie in opdracht van de Vlaamse Regering (Sas en Truyts, 2024) komt uit op 8,5 miljard euro netto-uitstroom in 2023 - 1,47 procent van het Belgische bbp, dalend naar 1,29 procent in 2028. Weliswaar zo'n 2,5 procent van de Vlaamse welvaart, maar wel drie keer minder dan wat Jennes schrijft, en dálend in plaats van exploderend. Iedereen met een beetje kennis omtrent de demografische ontwikkelingen in België kon u die laatste trend zo voorspellen. Immers, de vergrijzing weegt ook bij Vlaanderen sterk door.
De vraag stelt zich dan hoe Jennes aan dat cijfer komt. Dat is dan weer het resultaat van een onvoldoende onderbouwde toewijzing van de regionale uitgaven, die teruggaat tot 1970. Ver voor er ook maar sprake was van een federale staat. Het lijkt voor zo’n belangrijk thema eleganter dat Jennes zich aan een berekenmethode houdt die wetenschappelijk de meest aanvaarde is.
Net zoals het eleganter zou zijn om een belangrijk thema zoals de begroting tegen de achtergrond van de rentesneeuwbal, niet steeds weer te willen reduceren tot het communautaire, a fortiori met verkeerde en uit de context gehaalde cijfers.