Naar het einde van het separatisme?

In een opiniestuk voor pal.be van 8 april 2026 omschrijft Bart Maddens minister-president Matthias Diependaele als een schim van zijn illustere christendemocratische voorgangers. Als we alle wilde plannen bekijken die Bart Maddens opsomt en waar niets van terecht is gekomen, dan kunnen we inderdaad de conclusie trekken dat er van de grote Vlaamse ambities weinig terecht is gekomen. En dat er vandaag weinig animo is om werkelijk stappen te ondernemen om België nogmaals grondig te hervormen. Het flamingante kamp maakt een uitgebluste indruk, als we pal.be mogen geloven. Is België splitsingsmoe aan het worden? Botst het federale model op zijn grenzen? Gelooft men wel in het confederale model?

Het staat als een paal boven water dat de staatshervorming van België een institutioneel kluwen heeft gemaakt, met de bijhorende kosten. Het is frappant dat er in de discussies over de sanering van de begroting nooit gedacht wordt in de richting van het efficiënter en dus goedkoper maken van onze staatsstructuur. In de plaats daarvan vraagt men altijd maar meer en meer inspanningen van de burger, die bovendien hoe langer, hoe minder zijn weg vindt in ons institutionele kluwen. En zoals Bart Maddens het zelf aanhaalt: de EU, tenslotte gestoeld op het lidmaatschap van de nationale staten, heeft de laatste tijd de neiging vooral met die nationale staten te spreken en minder met de deelstaten. Het is dus tijd om ons buitenlands en Europees beleid te herdenken.

N-VA heeft sinds 2009 een steile opmars gemaakt, waarbij de partij vooral kiezers van CD&V en Open VLD wegkaapte, en er een grote uitwisseling met VB plaatsvond (een aanzienlijke groep kiezers pendelt op en neer tussen N-VA en VB waarbij de ene keer dat in het voordeel van de een en de andere keer in het voordeel van de ander is) Je zou dan toch verwachten dat het verderzetten van de staatshervoming hoog op de agenda zou staan en dat er van het momentum gebruik zou worden gemaakt om een doorbraak te forceren. De situatie is echter genuanceerder dan dit. 

Liberale kiezers maakten indertijd de overstap naar N-VA omwille van het gebrek aan liberaal economisch profiel van Open VLD, het gebrek aan duidelijk leiderschap van hun oude partij en omwille van de vraag naar een strikter immigratie- en integratiebeleid. Het Vlaamse profiel speelde slechts een marginale rol bij de liberalen voor de overstap. Dit verklaart onder andere waarom Bart De Wever een Vlaamse vleugel van de MR niet ziet zitten: hij weet maar al te goed dat dit de centrum- en rechts-liberale kiezers de keuze geeft om liberaal met een meer Belgisch profiel te kiezen. N-VA loopt hiermee het risico om een significant deel van zijn electoraat kwijtspelen

Bij de overgelopen CD&V’ers speelde het Vlaamse een significant grotere rol, maar het was slechts voor een beperkte groep de doorslaggevende factor om naar een andere partij te verhuizen. Het waren voornamelijk het duidelijke leiderschap van N-VA en de geloofwaardigheid van de partij die de voornaamste motieven voor een overstap waren.
Maar zelfs bij de groep die van VB naar N-VA  verhuisde, was het communautaire slechts maar een van de motieven, en gaf het slechts bij een beperkt deel de doorslag. 

Ook als men dus alleen de stembewegingen en de motivaties onder de loep neemt, kan men niet concluderen dat er een grote groep van de samenleving staat te springen voor communautaire avonturen, laat staan voor Vlaamse onafhankelijkheid. Ook bij het Vlaamsgezinde deel van de kiezer, komt de socio-economische situatie, stabiel beleid, politiek leiderschap etc., nog steeds voor het communautaire. Oftewel, symboolpolitiek is leuk, maar ook niet veel meer dan dat.
En, ere wie ere toekomt, zoals Bart Maddens het beschrijft, was Luc Van den Brande een nationalistische kuitenbijter met een plan. Zijn schrikkelnota uit 1996 was een goed uitgewerkt stuk, evenals de Proeve van een Grondwet voor Vlaanderen. Er is alleen niet veel van terecht gekomen.