De Belgische instellingen kampen met een schrijnend gebrek aan efficiëntie: versnippering van bevoegdheden, een gebrek aan coördinatie en samenhang, trage besluitvorming, en dat alles tegen een exorbitante kostprijs op het vlak van politieke mandaten en overheidsapparaat. Tegenover deze vaststelling kiezen sommigen voor de vlucht vooruit: laten we dan maar alles splitsen en er een einde aan maken! Anderen daarentegen vervallen in nostalgie en zouden maar wat graag terugkeren naar de unitaire staat. Terwijl het eerste scenario voor iedereen nefast zou zijn, zijn beide scenario’s volkomen onrealistisch. Er is nood aan een constructief, enthousiasmerend en vooral geloofwaardig project voor ons land, via een hervormd federalisme dat meer efficiëntie moet brengen.
Bevordering van de tweetaligheid
Een staat die efficiënt werkt, is in de eerste plaats een staat waarin de burgers elkaar begrijpen. Daarom moeten alle initiatieven die het leren van de landstalen bevorderen, worden aangemoedigd. De Franse Gemeenschap moet eindelijk de politieke moed hebben om het leren van het Nederlands verplicht te maken in de scholen in Wallonië. Maar dat is niet de enige maatregel die moet worden genomen: ook verdergaande samenwerkingen tussen Vlaamse en Franstalige media moeten worden aangemoedigd, evenals bijvoorbeeld tussen culturele instellingen. Tweetaligheid mag niet worden voorgesteld als een last, maar als de persoonlijke verrijking die ze daadwerkelijk is.
Federale kieskring
Federale verkozenen moeten verantwoording afleggen aan de volledige bevolking. Het feit dat de meeste politieke partijen zich slechts tot één gemeenschap richten, maakt verkozenen de facto enkel verantwoordelijk tegenover die gemeenschap. Het is al te gemakkelijk om stemmen te winnen door de verantwoordelijkheid voor alles wat fout loopt bij de andere gemeenschap te leggen. Om een einde te maken aan dit schadelijke systeem moet een deel van de leden van de Kamer van volksvertegenwoordigers worden verkozen in een kieskring die het hele grondgebied omvat. Van de 150 leden van de Kamer zouden bijvoorbeeld 40 in deze kieskring kunnen worden verkozen. Zij zouden er zo toe worden verplicht om in heel België campagne te voeren, kiezers in de drie gewesten te overtuigen en ook door hen te kunnen worden afgestraft. Dit zou het democratische karakter van de federale overheid versterken.
Hiërarchie van de normen
Het Belgische federalisme kent geen hiërarchie tussen federale wetten en decreten en ordonnanties van de deelstaten. Dit leidt tot een buitensporig complexe bevoegdheidsverdeling en tot voortdurende bevoegdheidsconflicten. Duitsland en Zwitserland tonen ons nochtans dat er een methode bestaat om voor meer samenhang te zorgen: de voorrang van het federale recht. Niet elke situatie valt noodzakelijkerwijs onder de bevoegdheid van één enkele wetgever, zoals het Belgische recht lijkt te veronderstellen. Het is mogelijk dat de federale wetgever en een gewestelijke of gemeenschapswetgever dezelfde situatie regelen, elk vanuit hun eigen bevoegdheid. In dat geval moet voorrang worden gegeven aan het federale recht. De gewestelijke of gemeenschapsnorm wordt dan slechts toegepast voor zover zij verenigbaar is met de federale norm, zonder dat het nodig is haar op te heffen of door het Grondwettelijk Hof te laten vernietigen.
Herfederaliseringen
Talrijke bevoegdheden werden opgesplitst zonder rekening te houden met de logica van een efficiënte overheid. Vaak was het partijpolitieke belang of het symbolische aspect belangrijker dan efficiëntie en het welzijn van de burgers. Deze praktijk is een belangrijke oorzaak van de huidige overmatige omvang van de Belgische staat.
De regionalisering van de buitenlandse handel heeft het aantal bevoegde ambtenaren verdrievoudigd, zonder dat onze export in dezelfde verhouding is toegenomen. Wie kent Vlaanderen, Wallonië of Brussel in delen van de wereld waar men België nauwelijks kent? Het preventiebeleid inzake gezondheid ligt grotendeels in handen van de gemeenschappen. Wat is de meerwaarde van het laten uitvoeren van kankerscreenings en screenings naar andere ziekten door drie of vier verschillende administraties, met alle kosten die een dergelijke versnippering van middelen met zich meebrengt? Het resultaat van de communautarisering van de kinderbijslag is dat vier administraties inmiddels met dit beleid zijn belast, om uiteindelijk ongeveer hetzelfde te doen. Waar de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen (NMVB) het mogelijk maakte om met hetzelfde vervoersbewijs door het hele land te reizen, verplichten De Lijn en de TEC hun gebruikers om afzonderlijke tickets te kopen. De voorbeelden zijn legio.
Deze opsplitsingen zijn te lang een doel op zich geweest. Het is tijd om dit dure model te herdenken, door de deelstaten enkel die bevoegdheden toe te vertrouwen waarvoor zij daadwerkelijk een meerwaarde kunnen bieden, en schaalvoordelen te realiseren door de overige bevoegdheden opnieuw naar het federale niveau te brengen.
Het nationalistische monopolie doorbreken
Het debat over de institutionele architectuur van België mag niet worden overgelaten aan uitsluitend de nationalistische partijen. Terwijl de overgrote meerderheid van de Belgen gewoon een efficiënter België wil, denken de enige politieke partijen die zich met deze kwestie bezighouden uitsluitend in de richting van verdere opsplitsingen. Het is tijd dat de andere partijen zich niet langer beperken tot het theoretisch verwerpen van separatisme, maar eindelijk een ambitieus project ontwikkelen voor een sterker, efficiënter en minder duur federaal België. Ze moeten ook de moed hebben om deze thema’s op tafel te leggen wanneer er meerderheden moeten worden gevormd, in plaats van toe te geven aan de nationalisten in ruil voor ministerposten en beperkte toegevingen.